ომის გამოძახილები მაღაროების კრიზისი სამხრეთ კავკასიაში
ომისშემდგომი მსოფლიო წესრიგის პრობლემები არ შემოიფარგლება მხოლოდ ჰუმანიტარული საკითხებით და დაკარგული ინფრასტრუქტურის აღდგენითი სამუშაოებით. ომის გამოძახილი კვლავ ჟღერს იქ, სადაც მშვიდობას ეძებენ. ამ სტატიაში ვისაუბრებთ სამხრეთ კავკასიის ტერიტორიებზე ნაღმების დაბინძურების პრობლემაზე და თუ რატომ უნდა მოგვარდეს ის ერთად. რა არის მაღაროს კრიზისი? ეს არის შეიარაღებული კონფლიქტების მემკვიდრეობით გამოწვეული პრობლემების ერთობლიობა ტერიტორიების დაბინძურებით ნაღმებით, აუფეთქებელი ჭურვებით და სხვა სახის ლეტალური იარაღით. დანაღმული ტერიტორიები ქმნის ჰუმანიტარულ, ეკონომიკურ და ეკოლოგიურ რისკებს, რაც აფერხებს მთელი რეგიონებისა და რეგიონების განვითარებას. © ფოტო: ისმაილ აგაკიშიევი/ „ვესტნიკ კავკაზა“ მაღაროების კრიზისი საქართველოში საქართველოში ნაღმების დაბინძურების მასშტაბის ზუსტი მონაცემები არ არსებობს. თუმცა ცნობილია, რომ ყველაზე სახიფათო ტერიტორიებად რჩება მდინარე ენგურის ნაპირას, ასევე სამეგრელო-ზემო სვანეთის რესპუბლიკის დასავლეთ კიდეების მთიანი რაიონები. მაღაროების კრიზისი სომხეთში სომხეთში ნაღმების დაბინძურების პრობლემა სომხეთ-აზერბაიჯანის საზღვრის მთელ სიგრძეზე ვრცელდება. უცნობია ნაღმების და აუფეთქებელი ჭურვების რაოდენობა, რომლებიც შეიძლება იყოს ხეობებსა და ხევებში, აგრეთვე გველი გზების გვერდებზე. ყველაზე დაბინძურებულად აღიარებულია საზღვრის მონაკვეთი ტავუშის რეგიონში. სხვადასხვა შეფასებით, დაბინძურების არეალი რამდენიმე ასეულ ჰექტარს აღწევს. © ფოტო: ისმაილ აგაკიშიევი/ „ვესტნიკ კავკაზა“ მაღაროების კრიზისი აზერბაიჯანში სამხრეთ კავკასიაში ნაღმების დაბინძურების ძირითადი ტვირთი აზერბაიჯანზე მოდის, სადაც დიდი ტერიტორიები რჩება დანაღმული. 2020 წელს ყარაბაღის მეორე ომის დასრულების შემდეგ აზერბაიჯანის 420 მოქალაქე გახდა ნაღმის მსხვერპლი. 72 ადამიანი დაიღუპა და 348 მძიმედ დაშავდა. ამ ხნის განმავლობაში, ნაღმების მოქმედების სააგენტოს თანამშრომლებმა ათასობით ჰექტარი ნაღმებისგან გაასუფთავეს, 237 ათასი ასაფეთქებელი მოწყობილობა განიარაღეს. ყველაზე კონსერვატიული შეფასებით, აზერბაიჯანის ტერიტორიის დაახლოებით 12% დაბინძურებულია 1,5 მილიონი ნაღმებითა და უცნობი რაოდენობის აუფეთქებელი იარაღით. ნაღმები კვლავაც სერიოზულ საფრთხეს უქმნის მშვიდობიანი მოსახლეობის სიცოცხლეს. ყარაბაღის კონფლიქტის საშინელ მემკვიდრეობას ემატება ისიც, რომ აზერბაიჯანს არ გააჩნია ზუსტი ნაღმების რუკები. ბაქო ირწმუნება, რომ სომეხი სამხედროები განზრახ არ აწვდიან ნაღმების ველების რუკებს. ერევანი აცხადებს, რომ მათ მიაწოდეს სასიკვდილო ბარიერების ყველა კოორდინატი, რაც მათ აქვთ. არსებობს ვერსია, რომ ოკუპაციის პერიოდში ტერიტორიის მოპოვების პროცესი ქაოტურად მიმდინარეობდა მკაცრი აღრიცხვის გარეშე. რა არის მაღაროს დაბინძურების რეალური პრობლემა * მიწის ნაღმები და აუფეთქებელი საბრძოლო მასალები საფრთხეს უქმნის მშვიდობიანი მოსახლეობისთვის და ართულებს ინფრასტრუქტურის აღდგენას. მათი უსაფრთხოდ განწმენდა შეუძლებელია და, შესაბამისად, დამატებითი ძალები და რესურსებია საჭირო მათი აღმოსაფხვრელად. * განაღმვის პროცესს დრო სჭირდება და წლების განმავლობაში გრძელდება, რაც გართულებულია ექსტრემალური ამინდის პირობებით. წყალდიდობებმა, მეწყერებმა, ნიადაგის ეროზიამ, სიცხის ტალღებმა და ტყის ხანძრებმა შეიძლება განადგურდეს ნაღმები მათი ცნობილი ადგილებიდან, რაც გაწმენდას არაპროგნოზირებადს ხდის. საბრძოლო მასალის აღმოჩენა ასევე გართულებულია ნიადაგის დაგროვებით. * განაღმვის პროცესი ძვირადღირებული პროცედურაა, რომელიც მოითხოვს კვალიფიციურ პერსონალს. იგი ითვალისწინებს საინჟინრო დაზვერვას, ყოვლისმომცველ შემოწმებას, ტერიტორიის გაწმენდას თანამედროვე აღჭურვილობის გამოყენებით და ასაფეთქებელი ნივთიერების განადგურებას. * საერთაშორისო საზოგადოების მდგრადი დონორთა მხარდაჭერის ნაკლებობა. როგორც წესი, ნაღმების დაბინძურებით დაზარალებული ქვეყნები იძულებულნი არიან მარტო გაუმკლავდნენ პრობლემას. რა არის მაღაროების კრიზისის დასაძლევად ზომები? * უპირველეს ყოვლისა, ეს არის ერთობლივი სამუშაო ნაღმების ველების ზუსტი რუქების დადგენის (მოწოდების) მიზნით. აზერბაიჯანში ნაღმების კრიზისის დასაძლევად აუცილებელია ორივე რესპუბლიკის შეიარაღებულ ძალებს შორის თანამშრომლობა მიმდინარე სამშვიდობო პროცესის ფარგლებში. * ფინანსური დახმარება ნაღმების დაბინძურების დასაძლევად. 2025 წლის მონაცემებით, მსოფლიო თანამეგობრობის აზერბაიჯანისთვის გაწეული დახმარების წილი ნაღმების მოქმედების დაფინანსებაში იყო დაახლოებით 5% (23,9 მილიონი აშშ დოლარი). ეს თანხები აშკარად არ არის საკმარისი ნაღმების გაწმენდის პროცესის დასაჩქარებლად. *
• „პსპ ჯგუფის“ აღმასრულებელი კომპანია საქართველოში ნარკოტიკების ხელოვნური დეფიციტის შესახებ პრეტენზიებს უარყოფს • „მოსკოვის მექანიზმის“ ანგარიშის ავტორი: ჰააგის სასამართლოს მიერ გამოძიების დაწყება ძალიან რთული პროცესია. ამავდროულად, უნდა განვასხვავოთ ხელისუფლების მკაცრი რიტორიკა და მისი რეალური ძალისხმევა პრობლემის გადასაჭრელად - პროგრესი შესაძლებელია. • გრიგოლ ბესელია შინაგან საქმეთა სამინისტროდან კორუფციული საქმის ფონზე გაათავისუფლეს • ავსტრიაში მცხოვრებმა ქართველმა ემიგრანტებმა ქართველი მომღერლის ანრი ჯოხაძის კონცერტი ჩაშალეს • თურქული თვითმფრინავის ჩამოვარდნა საქართველოში გარე ჩარევის გარეშე მოხდა • საქართველოში კვლავ მაღალია იმ შემთხვევების პროპორცია, როდესაც სტუდენტებს საზღვარგარეთ წასვლის გამო სტუდენტის სტატუსი შეუჩერებენ - ომბუდსმენი •